رۆمیۆ هه‌كاری: "له‌ ده‌وڵه‌تی كوردستان داوای به‌هه‌رێمكردنی ده‌شتی نه‌ینه‌وا ده‌كه‌ین"

هه‌ولێر-AA
رۆمیۆ هه‌كاری ده‌ڵێت له‌ ده‌وڵه‌تی كوردستان داوای به‌ هه‌رێم كردنی ناوچه‌كانی ده‌شتی نه‌ینه‌وا ده‌كه‌ین.
ئاژانسی ئانادۆڵو: ریفراندۆم له‌كاتی خۆیدا ئه‌نجام ده‌درێت؟ واته‌ له‌ 25ی ئه‌یلوول؟

رۆمیۆ هه‌كاری: "به‌ڵێ، تا ئێستا لایه‌نه‌ كوردستانییه‌كان سوورن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ریفراندۆم له‌كاتی دیاریكراوی خۆیدا، واتا له‌ 25ی سێپته‌مبه‌ری داهاتوودا ئه‌نجام بدرێت، به‌ڵام له‌هه‌مان كاتیشدا بینیتان كه‌ وتوێژ و چاوپێكه‌وتن و دانوستاندن به‌تایبه‌تی له‌رێگه‌ی شاندی ریفراندۆم بۆ به‌غدا پێش هه‌فته‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر تاوتوێی مه‌سه‌له‌كان كرا و هاوكات چاوه‌ڕوانی ئه‌وان ده‌كه‌ین كه‌ شاندی خۆیان بنێرن بۆ هه‌ولێر، كه‌ ره‌نگه‌ شاندی ئیئتیلافی شیعی دوای جه‌ژن بێن بۆ هه‌ولێر بۆ تاوتوێكردن و ته‌واوكردن و به‌رده‌وامی ئه‌و وتوێژانه‌ی له‌گه‌ڵیان كرا له‌ به‌غدا كه‌ دوو كۆبوونه‌وه‌ی گرنگمان له‌گه‌ڵ ئەنجامدان بۆ ئه‌وه‌ی بزانیین به‌چی ئه‌نجامێك ده‌گه‌ین".

ئاژانسی ئانادۆڵو: ئێوه‌ له‌ وتوێژه‌كانتان له‌گه‌ڵ به‌غدا چیتان ده‌ست كه‌وت؟

رۆمیۆ هه‌كاری: "پێش ئه‌وه‌ی بیر له‌وه‌ بكه‌ینه‌وه‌ ئێمه‌ چیمان ده‌ستكه‌وت، ئێمه‌ چووین بۆ گفتوگۆ كردن و مه‌رج نییه‌ گفتوگۆ له‌ یه‌ك جه‌وله‌ و قۆناغدا هه‌موو ئه‌و شتانه‌ی ده‌مانه‌وێت ده‌ستمان بكه‌وێت، سرووشتی دیالۆگ و وتوێژ وایه‌، جاری وا هەیه‌ به‌چه‌ندین رۆژ و هه‌فته‌ و مانگ و ساڵیش ده‌خایه‌نێت و ئه‌و دوو لایه‌نه‌ی له‌ گفتوگۆ بوون بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌ن به‌ مه‌رامی خۆیان نه‌گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌نجام، به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌نێوان هه‌رێم و به‌غدا كرا له‌نێوان وڵاتێك كراوه‌ و بۆ سه‌ربه‌خۆییه‌، دانوستانی گه‌وره‌ و پێویست ئه‌وه‌یه‌ له‌گه‌ڵ به‌غدا وتوێژ بكرێت، ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵ به‌غدا گه‌یشتینه‌ رێككه‌وتن له‌وانه‌یه‌ زۆر شت له‌ ریفراندۆم و له‌كاته‌كه‌ی بگۆڕێت، گه‌وره‌ترین كێشه‌ی ئێمه‌ ئه‌وه‌یه‌ متمانه‌ له‌گه‌ڵ به‌غدا نه‌ماوه‌، چونكه‌ زیاتر له‌ 10 ساڵه‌ كێشه‌كانی نێوان هه‌ولێر و به‌غدا به‌ هه‌ڵپه‌سێردراوی ماوه‌نه‌ته‌وه‌، زۆرێك به‌ڵێن و په‌یمانێكی زۆر له‌گه‌ڵ به‌غدا مۆركراوه‌، به‌ڵام نه‌وه‌ك كێشه‌كان كه‌م نه‌بوونه‌ته‌وه‌، بگره‌ زیاتریش بوون".

ئاژانسی ئانادۆڵو: ئه‌و شانده‌ی به‌غدا كه‌ دێنه‌ هه‌ولێر شاندی حكوومییه‌؟، پێشبینی ئه‌وه‌ ده‌كه‌ن پێش ریفراندۆم له‌گه‌ڵ به‌غدا بگه‌ن به‌رێككه‌وتن؟

رۆمیۆ هه‌كاری: "ئه‌مه‌ پێشبینییه‌، گوتمان له‌ماوه‌ی 15 رۆژدا كۆبوونه‌وه‌ی دووه‌م بكرێت، رێككه‌وتن له‌گه‌ڵ لایه‌نی شیعی كه‌واته‌ ده‌توانیت بڵێین رێككه‌وتن له‌گه‌ڵ هه‌موو به‌غدا ده‌كرێت، بۆیه‌ ئه‌و شانده‌ی دێن ئه‌ندامی شاندی ئیئتیلافی شیعیین، هه‌ر ئه‌ندامێكی ئه‌وان نوێنه‌ری لایه‌نێكی شیعی عێراقی ده‌كه‌ن كه‌ له‌ده‌سه‌ڵات و له‌ حكوومه‌تن.
هیوادارم به‌و شێوه‌یه‌ بێت پێش ریفراندۆم بگه‌ین به‌ چاره‌سه‌رێك و رێككه‌وتنێك، به‌ڵام له‌ وتوێژ موفاجه‌ئه‌ش ده‌بێت، ئیتر ره‌نگه‌ بگه‌ین به‌ رێككه‌وتن و ره‌نگه‌ نه‌گه‌ین، دیار نییه‌".

ئاژانسی ئانادۆڵو: هۆكاری هاتنی وه‌زیرانی ده‌ره‌وه‌ی چه‌ند وڵاتێك به‌مدواییه‌ چییه‌، بۆ فشارخستنه‌ سه‌ر سه‌ركردایه‌تی سیاسی هەرێمی كوردستانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ریفراندۆم دوابخرێت؟

رۆمیۆ هه‌كاری: "من خۆم له‌ كۆبوونه‌وه‌كاندا نه‌بووم، به‌ڵام به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌وانیش یه‌كێك له‌ خاڵه‌ گرنگه‌كان كه‌ تاوتوێی ده‌كه‌ن ریفراندۆمه‌، ئێستا لای هه‌موو دنیا ریفراندۆمی كوردستان بووه‌ته‌ خاڵێكی گه‌رم و باسی لێوه‌ده‌كرێت، به‌ڵام به‌گشتی كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تی و وڵات و باڵیۆز و وه‌زیرانیش باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ بواری زیاتر به‌ گفتوگۆ بدرێت، وه‌زیره‌كان باس له‌وه‌ ده‌كه‌ن كه‌ به‌ره‌ی شه‌ڕ له‌گه‌ڵ داعش لاواز ده‌بێت، به‌ڵام نه‌خێر وانییه‌ خۆ ئه‌گه‌ر ریفراندۆمیش بكرێت خۆ پێشمه‌رگه‌ له‌ به‌ره‌كان ناكشێنه‌وه‌ و چۆڵی ناكات، پێشمه‌رگه‌ هه‌ر له‌ شه‌ڕی دژ به‌ تیرۆر كه‌ ئه‌ویش داعشه‌".

ئاژانسی ئانادۆڵو: ریفراندۆم له‌ هه‌موو ناوچه‌ كێشه‌ له‌سه‌ره‌كانیش ده‌كرێت؟

رۆمیۆ هه‌كاری: "باس له‌وه‌كراوه‌ ناوچه‌ كێشه‌ له‌سه‌ره‌كان ئه‌نجوومه‌نی پارێزگا و ئه‌نجوومه‌نی قه‌زاكان بڕیاری كۆتایی له‌سه‌ر ئه‌نجامدان یان نه‌دانی ریفراندۆم ده‌ده‌ن، مه‌سه‌له‌ی كه‌ركووك و مووسڵه‌ به‌زۆرینه‌، پێموایه‌ ده‌بێت به‌ وردی بڕوانرێته‌ ئه‌م شوێنانه‌، چونكه‌ هه‌ندێك تایبه‌تمه‌ندی نه‌ته‌وه‌یی و ئایینی پێكهاته‌كانه‌ به‌تایبه‌ت له‌ ده‌شتی نه‌ینه‌وا كه‌ مه‌نزڵگه‌ی پێكهاته‌ جیاوازه‌كان له‌رووی ئایینی و نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌، به‌ڵام تا ئێستا بڕیاره‌كه‌ وایه‌ كه‌ له‌و ناوچانه‌ ریفراندۆم ده‌كرێت".

ئاژانسی ئانادۆڵو: ئێوه‌ وه‌كو كریستیانه‌كان رێككه‌وتوون كه‌ له‌ ده‌وڵه‌تی كوردستان ئه‌گه‌ر دابمه‌زرێت ئێوه‌ چیتان ده‌بێت؟ وه‌كو قه‌واره‌ مه‌به‌ستمه‌؟

رۆمیۆ هه‌كاری: "ئێمه‌ داوای پارێزگای ده‌شتی نه‌ینه‌وامان كردووه‌ بۆ قۆناغی دوای داعش، ئێستا ده‌شتی نه‌ینه‌وا له‌ده‌ستی داعش رزگار کراوە، سه‌رجه‌م حزب و لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی گه‌له‌كه‌مان و كڵێساش رێككه‌وتووین له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی باشترین و گونجاوترین رێوشوێن بۆ ئێمه‌ و چاره‌سه‌ر بۆ دووباره‌ نه‌بوونه‌وه‌ی ئه‌و هه‌موو سته‌م و زوڵم و جینۆساید و قه‌تڵوعامه‌ی له‌ دێر زه‌مانه‌وه‌ له‌دژی خه‌ڵكی ئێمه‌ كراوه‌ كه‌ دوایین و خوێناویترین و قورسترینییان هاتنی داعش بوو له‌ ئابی 2014 تا ئۆكتۆبه‌ری 2016 ده‌بێت خه‌ڵكی خۆمان بڕیار له‌سه‌ر چاره‌نووسی خۆی بدات ئه‌ویش له‌رێگه‌ی دروستكردنی پارێزگایه‌ك كه‌ دواتر ببێته‌ ئۆتۆنۆمی، ئێمه‌ باسی ئۆتۆنۆمی ده‌كه‌ین له‌ پارێزگای ده‌شتی نه‌ینه‌وا".

ئاژانسی ئانادۆڵو: جۆره‌ دابه‌ش بوونێك له‌نێو پێكهاته‌كان هه‌یه‌ بۆ ده‌نگدان به‌ به‌ڵێ بۆ ریفراندۆم ئیدی توركمان، كریستیان، ئێزدی، گه‌لی ئێوه‌ تاچه‌ند له‌گه‌ڵ ئه‌نجامدانی ریفراندۆمن؟

رۆمیۆ هه‌كاری: "لایه‌نه‌ كلدوئاشورییه‌ سریانیه‌كان و ئێزدییه‌كان و شه‌به‌ك و توركمان و ئێزدی و كوردیش كه‌ ئه‌میش هه‌مووی له‌گه‌ڵ ریفراندۆم نییه‌، ئه‌مه‌ شتێكی زۆر ئاساییه‌، ئه‌وه‌ له‌ رژێمه‌ دیكتاتۆرییه‌كان هه‌بوو كه‌ هه‌ڵبژاردنییان ده‌كرد 99.90 ده‌نگیان ده‌هێنا، ئه‌مه‌ دووركه‌وتنه‌وه‌یه‌ له‌ دیموكراسییه‌ت ئه‌گه‌ر وابێت، من پێموایه‌ ئه‌گه‌ر ریفراندۆم 70 له‌سه‌دیش ده‌نگی به‌ڵێ بهێنێت ئه‌وا ریفراندۆمه‌كه‌ زۆر سه‌ركه‌وتوو ده‌بێت و له‌سه‌ر ئاستی جیهانیش به‌ سه‌ركه‌وتن باسی ده‌كرێت.
ئێمه‌ وه‌كو گه‌لی سریانی كلدانی ئاشووری دوو حزبی سیاسیی له‌گه‌ڵ ریفراندۆم نیین، به‌ڵام زۆرینه‌ی حزب و لایه‌نه‌ سیاسییه‌كان له‌گه‌ڵ ریفراندۆمداین، له‌ كۆبوونه‌وه‌ی 23ی ئه‌م مانگه‌ش له‌گه‌ڵ جه‌نابی سه‌رۆكی هه‌رێم و جێگره‌كه‌ی و ئه‌نجوومه‌نی باڵای ریفراندۆم كه‌ كۆبووینه‌ته‌وه‌ خاڵێكمان وروژاند كه‌ حزب و لایه‌نه‌ ئاشوورییه‌كان و توركمانه‌كان و پێكهاته‌كانی دیكه‌ دانیشتن بكرێت بۆ ئه‌وه‌ی زه‌مانه‌تێك هه‌بێت بۆ مافه‌كانی ئێمه‌، ده‌بێت مافه‌كانی ئێمه‌ پارێزراو بێت و گه‌ره‌نتی یاسایی و ده‌ستووری هه‌بێت و مافه‌كانمان له‌ ده‌ستووری هه‌رێمی كوردستان جێگیر بكرێت.
كه‌واته‌ ئه‌م به‌ڵگه‌ی گه‌ره‌نتییه‌ هه‌بێت ئه‌و حزبانه‌شی كه‌ دژی ریفراندۆمن ئه‌گه‌ر له‌گه‌ڵی نه‌بن هه‌ڵه‌ده‌كه‌ن، ئه‌مه‌ بڕوام وایه‌ بۆ توركمانه‌كان و ئێزیدییه‌كان و ئه‌وانی دیكه‌ش هه‌روایه‌".

ئاژانسی ئانادۆڵو: چه‌ندی كریستیانه‌كان ده‌نگ به‌ به‌ڵێ بۆ ریفراندۆمی 25ی ئه‌یلوول ده‌ده‌ن؟

رۆمیۆ هه‌كاری: "ئێمه‌ وه‌كو تایبه‌تمه‌ندییه‌تێكی تر وه‌كو نه‌ته‌وه‌ له‌ كورد و عه‌ره‌ب نه‌ته‌وه‌یه‌كی بچووكین له‌رووی ژماره‌وه‌، به‌ڵام كۆنترین نه‌ته‌وه‌یین، قه‌د بیرمان له‌وه‌ نه‌كردووه‌ته‌وه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئێمه‌دا له‌سه‌ر بنه‌مای ژماره‌ی دانیشتوانمان بێت، ئێمه‌ به‌رده‌وام ده‌بین له‌ داواكردنی مافه‌كانمان، گوتوومانه‌ هه‌ر گۆڕانكارییه‌ك له‌ سیسته‌می سیاسی و ئیداریی هه‌رێمی كوردستان به‌گوێره‌ی به‌رزبوونی سه‌قفی داواكارییه‌كانی برا كورده‌كانمان، سه‌قفی داواكاریی نه‌ته‌وه‌كانی دیكه‌ش به‌رز ده‌بێته‌وه‌، ئێمه‌ داوای ئۆتۆنۆمی ده‌كه‌ین و ئه‌وه‌ش له‌ ره‌شنووسی هه‌رێمی كوردستان جێگیر كراوه‌، بۆیه‌ ئه‌گه‌ر كوردستان ببێته‌ ده‌وڵه‌ت ئێمه‌ش داوای هه‌رێم ده‌كه‌ین وه‌كو مافێكی سرووشتی ئه‌م نه‌ته‌وه‌یه‌ كه‌ به‌شداربووه‌ له‌خۆشی و ناخۆشی له‌ سه‌ر ئاستی عێراق و هه‌رێمی كوردستانیش.
ته‌نها دوو حزبی سیاسیی ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ریفراندۆمدا نیین، ئه‌گه‌ر رێككه‌وتنێك هه‌بێت له‌نێوان حزب و لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی گه‌له‌كه‌مان و لایه‌نی دووه‌م كه‌ هه‌رێمی كوردستانه‌ له‌سه‌ر مافه‌كانمان ئه‌گه‌ر ئه‌و حزبانه‌ ئه‌و كات رازی نه‌بن هه‌ڵه‌ ده‌بن، زۆرینه‌ی خه‌ڵكی ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ریفراندۆم ده‌بن به‌ زۆرینه‌ هه‌ره‌ زۆری ئه‌گه‌ر ئه‌و رێككه‌وتنه‌ هه‌بێت".

ئاژانسی ئانادۆڵو: ئێوه‌ وه‌كو كریستیانه‌كان بۆچی له‌گه‌ڵ ریفراندۆمدان؟

رۆمیۆ هه‌كاری: "ئێمه‌ به‌شێكی زیندوین له‌ جوگرافیا و خه‌ڵك و مێژووی خه‌ڵكی كوردستان، له‌ ١ی نیسانی ئه‌مساڵ کە سه‌ری ساڵی نوێی ئاشوورییە كه‌ 6767 ساڵه‌، كه‌واته‌ نزیكه‌ی حه‌وت هه‌زار ساڵه‌ باب و باپیرانمان له‌و ناوچه‌یه‌ ژیاون، ئێمه‌ خۆمان به‌ نه‌ته‌وه‌یی ره‌سه‌نی ئه‌م ناوچه‌یه‌ هه‌ژمار ده‌كه‌ین و پێمان وایه‌ ده‌بێت به‌شداربین له‌هه‌موو روویه‌كه‌وه‌ بۆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی ئه‌م ناوچه‌یه‌، به‌ڵام له‌ هه‌مان كاتدا مافه‌كانیشمان پارێزراو بێت".

ئاژانسی ئانادۆڵو: ئێوه‌ش گه‌شبین نیین عێراق جارێكی تر ببێته‌وه‌ به‌ ده‌وڵه‌ت؟

رۆمیۆ هه‌كاری: "ئێمه‌ پێمان وایه‌ ئه‌دای عێراق هه‌ر له‌ دامه‌زراندنییه‌وه‌ ئه‌گه‌ر له‌رووی یاسایی و ده‌ستوروییه‌وه‌ سه‌یری بكه‌یت نه‌یتوانی ئه‌دایه‌كی ده‌وڵه‌تێكی نیشتمانی بكات، یه‌كه‌مین ئه‌زموونی سوپای عێراق له‌ ساڵی 1933 بۆ قه‌تڵوعامكردنی زیاتر له‌ پێنج هه‌زار ئاشووری بوو له‌ ده‌ڤه‌ری سیمیل له‌ بادینان، بۆیه‌ ئه‌م سوپایه‌ به‌ هی خۆمی نازانم، عه‌ره‌به‌ سوننه‌كان ئێستاش ترسی هه‌ره‌ گه‌وره‌ی له‌ سوپای عێراق، هه‌رێمی كوردستانیش به‌هه‌مان شێوه‌ ترسی له‌ ئاینده‌ی ئه‌م جۆره‌ سوپایه‌یه‌ كه‌ له‌ عێراق په‌روره‌ده‌ ده‌كرێت به‌تایبه‌ت حه‌شدی شه‌عبی. ده‌وڵه‌ت له‌ عێراق له‌ قازانجی كه‌مینه‌ بووه‌، كه‌مینه‌یه‌كی بچووك له‌ سوننه‌ دژ به‌ هه‌موو نه‌ته‌وه‌ و ئاینه‌كانی تر نزیكه‌ی 100 ساڵه‌ حوكمی كردووه‌، به‌داخه‌وه‌ ئه‌وه‌ چه‌ند ساڵه‌ برا شیعه‌كانیش به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌و شته‌ ده‌كه‌نه‌وه‌، به‌شی زۆری ئه‌داكه‌یان بۆ خۆیانه‌".

ئاژانسی ئانادۆڵو: قسه‌ له‌سه‌ر دواخستنی ریفراندۆم لێره‌ و له‌وێ ده‌كرێت، ریفراندۆم دواده‌خرێت؟

رۆمیۆ هه‌كاری: "هه‌موو گفتوگۆكانی به‌غدامان له‌مدواییه‌ به‌ وردی و درشی بۆ جه‌نابی كاك مه‌سعود و برایانی ئه‌نجوومه‌نی باڵای ریفراندۆم باس کرد، به‌ڵام تۆ كه‌ هه‌ر باسێك باسی ده‌كه‌ین مه‌رج نییه‌ سه‌د لە سه‌د له‌وه‌ بێته‌ دی، ئه‌گه‌ر له‌لایه‌ك شتێكی باشتر و رێكتر له‌م خواسته‌ هه‌بێت تۆ بیری لێ ده‌كه‌یته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی گفتوگۆی له‌سه‌ر بكه‌یت، چی باش بێت بۆ وڵات و گه‌لی خۆت ئه‌وه‌ ده‌كه‌یت، بۆیه‌ (ئه‌گه‌ر شتێكی باش و گه‌وره‌تر و زه‌مانه‌تی نێوده‌وڵه‌تی هه‌بێت بۆ ریفراندۆم هەبێت) ئه‌وا ره‌نگه‌ ریفراندۆم دوابخرێت، به‌ڵام ئه‌نجامدانی تا ئه‌م كاته‌ سوورین له‌سه‌ری، شتی باشتریش مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌ به‌زه‌مانه‌تی نێوده‌وڵه‌تی هه‌موو ئه‌و خاڵانه‌ی له‌نێوان هه‌ولێر و به‌غدا كه‌ڵه‌كه‌بوون وه‌كو بژێوی خه‌ڵك، پێشمه‌رگه‌، هاوبه‌شی ئه‌وا له‌وانه‌یه‌ ره‌نگه‌ باس له‌ لایه‌نه‌كه‌ی دیكه‌ بكه‌ین".

ئاژانسی ئانادۆڵو: كه‌ی ئێوه‌ وه‌كو ئه‌نجوومه‌نی باڵای ریفراندۆم شاند بۆ ئێران و توركیا و كه‌نداو ده‌نێرن؟

رۆمیۆ هه‌كاری: "به‌ڵێ به‌دڵنیاییه‌وه‌ ره‌نگه‌ یه‌كه‌م جار شاند بۆ توركیا و ئێران بنێرین و دواتر بۆ وڵاتانی كه‌نداو و ئه‌ورووپا و ئه‌وانی دیكه‌، بۆیه‌ ره‌نگه‌ له‌ چه‌ند رۆژی داهاتوو بڕیار له‌سه‌ر ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ بدرێت كه‌ كه‌ی بچن و چۆن بێت".