Пишува: Илијас Кемалоглу
- Авторот предава Историја на Универзитетот „Мармара“, Истанбул.
ИСТАНБУЛ (АА) - Една од важните и интересни карактеристики за историјата на Русија е дека нејзините врски со Западот биле добри кога таа беше слаба и имаше проблеми. Нејзините односи со Западот се влошија кога стана посилна и започна да води активна надворешна политика. Ова важи за сите периоди на руската историја - Царството Русија, СССР и денешна Русија.
Моќната Русија отсекогаш била перципирана како закана за европската безбедност. Овој фактор имаше големо влијание врз обединувањето на Полска и Литванија во 1569 година, а се спротивстави на цела Европа кога ѝ беше објавена војна на Османлиската Империја во 1853 година, а исто така и за основањето на НАТО по Втората светска војна.
Настаните на крајот на 20-от век и почетокот на 21 век се соодветни примери за докажување на ова тврдење. Во првите години по распадот на СССР, Москва го идеализираше Западот. Односите со Западот се влошија откако Русија стана посилна и го зголеми своето влијание во поранешната советски географски простор и во регионите каде што СССР некогаш беше влијателен. Политиката на Москва практично ги воскресна распаднатата Европска Унија (ЕУ) и НАТО, кои по мислењето на Русите „треба да ја завршат својата мисија со распаѓање на источниот блок“.
Во изминатите месеци, ЕУ и НАТО ги донесоа процесите на проширување на својата агенда. На самитот на лидери на НАТО одржан во Мадрид од 28 до 30 јуни, Шведска и Финска беа поканети да се приклучат на Алијансата, и на самитот на лидерите на ЕУ на 23 јуни во Брисел, на Украина и Молдавија им беше даден статусот на 'земја кандидат'. Затоа, може да се каже дека надворешната политика на Москва креира нова област на активност и за ЕУ и за НАТО.
Одговорот на Русија на двете проширувања исто така беше многу интересен. Руските власти истакнаа дека тие не се против членството на Украина и Молдавија во ЕУ и дека членството во НАТО на двете нордиски земји не е случување кое треба да ја загрижува Русија. Овој пристап може да се објасни со неколку точки.
Проширувањето на ЕУ несомнено не е толку проблем за Русија, колку што е проширувањето на НАТО. Сепак, до неодамна, Москва беше против проширувањето на ЕУ. Несомнено, овие членства ќе траат многу години и резултатот е неизвесен, дури иако Кремљ дотогаш го добие она што го сака од Украина. Дополнително, дури и во овој случај, членството на овие земји не изгледа возможно.
- Промена на стратешкиот концепт на НАТО -
Што се однесува до членствата на Шведска и Финска во НАТО, руските власти се обидоа да ги одвратат од членство, наведувајќи дека Русија никогаш не претставувала закана за нив. Згора на тоа, и покрај тоа што двете нордиски земји успеаја да останат неутрални до денес, тие веќе стојат практично интегрирани во западните организации. Нешто што го интересира Кремљ повеќе од членствата во НАТО е дали важни воени технологии ќе бидат распоредени на териториите на овие две земји.
Во изминатите месеци, шведските и финските власти објавија дека тие нема да дозволат нуклеарно оружје да биде поставено на нивна територија. Затоа, можно е да се објасни зошто нивните членства не ја засегаат Русија. Исто така, руските власти велат дека ова проширување на НАТО нема да остане без одговор. Проширувањето на НАТО кон руската граница исто така значи проширување на Русија кон границите на НАТО.
Стратешкиот концепт усвоен на самитот на НАТО има и други елементи кои ја засегаат Москва. Русија, која беше наречена 'стратешки партнер' во претходниот концепт на НАТО во 2010 година, сега во 2022 година беше опишана како „најзначајна и директна закана на безбедноста, мирот и стабилноста во евроатлантската област“.
Во таа насока, администрацијата на НАТО го зголемува своето воено присуство до границите со Русија. Според тоа, бројот на војници во силите за одговор на НАТО ќе се зголеми од 40.000 на 300.000 и некои од нив ќе бидат распоредени на руската граница. Покрај тоа, технологии кои можат да се спротивстават на можни напади ќе бидат испратени во Полска и балтичките земји. Повторно, бројот на американски војници во Велика Британија и Шпанија и други земји исто така ќе биде зголемен.
Одлуките донесени на самитот на НАТО за обезбедување финансиска и воена поддршка кон Украина до крај и продолжувањето на работата на процесот за членство на Украина во НАТО се исто така прашања кои ја вознемируваат Русија. Овие одлуки не се изненадувачки и одговорот на Русија нема да биде исто така изненадувачки. Се чини дека Москва ќе го зголеми бројот на војници и воените технологии во Белорусија, Калининград и на шведско-финската граница. Сепак, изјавата на НАТО дека Босна и Херцеговина, Грузија и Молдавија ќе бидат поддржани и 'вратите' ќе бидат отворени, покажува дека борбата на Русија и НАТО нема да биде ограничена само на Украина.
'Позитивен' развој на настаните за Русија е тоа што можеби за прв пат, нејзиниот сосед Кина се споменува во концептот на НАТО. Јапонија, Австралија, Нов Зеланд и Јужна Кореја, соседите на Кина во Азија-Пацифик, исто така учествуваа на самитот. Се чини дека прашањето „против кого се шири НАТО“, кое Русија го поставува со години, ќе го постави и Кина и во овој случај Пекинг ќе ја засили соработката со Москва.
- Потегот на единство и контраединство -
Со други зборови, како што Русија предизвикува единство во западните организации, Западот го зајакнува руско-кинескиот сојуз. Се чини дека во овој развој на настаните, Москва има за цел да го прекине дипломатското ембарго и да добие економски придобивки со земјите како Бразил, Индија и Јужна Африка, покрај Кина, како дел од билатералните односи и исто така преку 'BRICS' (Бразил, Русија, Индија, Кина и Јужна Африка).
Нема пречка за развој на соработката на воено поле меѓу овие земји. Интересно е што пред неколку години Шангајската организација за соработка (SCO) се сметаше за алтернатива на НАТО, а сепак нејзиното име денеска не се ни споменува.
Одлуките донесени на самитот на НАТО не се нови за Русија. Сметајќи ја Русија за главна закана, помагањето на Украина, чувањето на вратите на НАТО отворени за другите земји, зголеменото воено присуство на НАТО, особено во источна Европа се веќе познати и очекувани потези. Ова е причината зошто реакцијата на руските власти е ограничена, и тие соодветно ја одредуваат и својата политика.
Како што може да се разбере од новиот стратешки концепт на НАТО што ќе важи до 2030 година, борбата помеѓу Русија и НАТО ќе продолжи со полна брзина на европскиот фронт во наредните години. Иако Русија и Западот можеби нема да се соочат директно преку воени средства, тие ќе бидат во војна во која ќе бидат вклучени трети земји, како што се случи во случајот со Украина.
* Мислењата изразени во овој текст се авторски и не ја рефлектираат уредувачката политика на Агенција Анадолија (АА).
