МИСЛЕЊЕ - Турција, Европа и иднината на трансатлантската безбедност

Пишува: Ахмет Генчтурк

Авторот е дописник на Агенција Анадолија и докторант по историја на Универзитетот во Рим „Тор Вергата“. Неговите истражувачки интереси се движат од студии за национализмот, транснационалната историја, северноамерикански студии, студии за модерна Грција, Турско-османлиски студии и турската надворешна политика.

АНКАРА (АА) - Додека наметливата руска и кинеска надворешна политика, кои немаат двоумење дали користат цврста моќ во унапредувањето на своите надворешнополитички интереси, претставуваат закана за безбедноста на Западот, се чини дека креаторите на политиката во западните престолнини се збунети и дека индивидуалните цели на одредени големи сили го надминуваат поимот за колективна безбедност, кој наводно е столбот на трансатлантската безбедност.

Гледајќи ги говорите, брифинзите за политиките на цивилните и воените лидери на европските држави, се добива претстава дека се свесни за заканата и дека ќе дејствуваат соодветно. Сепак, практиката значително се разликува и иднината на трансатлантската безбедност, на која западните земји ѝ го должат својот просперитет, е во прашање.

Една од основните причини зад оваа состојба на нештата е инсистирањето на идеолошката и кусогледа надворешна политика на одредени држави. Франција, на пример, се обидува да го пренасочи фокусот на ЕУ кон Источниот Медитеран од Источна Европа и Балтикот, каде што повеќето држави ја гледаат Русија како егзистенцијална закана. Додека источноевропските и балтичките земји се за подобри односи со Турција, Франција сака тие да ги игнорираат случувањата на нивните источни граници и наместо тоа да ги поддржат нејзините амбиции во Источниот Медитеран, кои сè повеќе се испреплетуваат со максималистичките претензии на Грција.

Со формирањето сојузи против Турција, друга членка на НАТО што го штити јужното крило на Алијансата речиси седум децении, Франција и Грција го поткопаа единството на Алијансата и ги отуѓија источноевропските и балтичките држави и од НАТО и од ЕУ. Растечкиот евроскептицизам, поголемиот акцент на автономните одбранбени стратегии и зголемените воени трошоци на овие земји покажуваат дека се свесни за различните интереси.

Германија, од друга страна, дава приоритет на своите трговски интереси пред безбедноста на Источна Европа. И покрај приговорите од овие земји, главно од Полска, таа продолжува понатаму да ја „турка“ линијата за природен гас Северен тек 2, што ќе ја зголеми енергетската зависност на Европа од Русија. Понатаму, Германија водеше донекаде двосмислена политика кон Русија во однос на нелегалната анексија на Крим и создавањето на сепаратистички ентитети поддржани од Русија во источна Украина. Да бидеме реални, Франција, која бранеше помек став против Русија, ѝ се придружи на Германија во држењето лекции за „апсолутната неопходност да не се изгуби Русија“. Следствено на тоа, економските санкции не ја натераа Русија да ја промени својата политика кон Украина.

Соединетите Американски Држави (САД), исто така, изгледаат збунети околу справувањето со Русија и за тоа каде да се фокусираат во Европа и Блискиот Исток. САД гледаат дека оската на светската историја се префрла од Атлантикот кон Пацификот и сака да ја концентрира својата воена моќ и дипломатските напори за заштита на своите витални интереси во регионот. Сепак, вакуумот создаден со нејзиното повлекување од Европа е преголем за да се пополни од нејзините европски сојузници, на кои им недостига капацитет, волја и стратегија.

Но, идеолошката надворешна политика на некои европски сили кон Турција, која ја делат и одредени кругови во државниот апарат на САД, ги загрозува и интересите на САД и иднината на НАТО. Некои во САД, на кои не им пречеше кинеското преземање на пристаништето Пиреја, едно од најголемите во Европа, или германско-руските енергетски договори, постојано повторуваат дека Турција се оддалечува од Западот. Под овој општ изговор тие ја блокираат дури и најмалата продажба на оружје на Турција, додека на Грција ѝ продаваат офанзивно, а не одбранбено оружје.

Во меѓувреме, Турција се појавува како производствен и логистички центар за Европа благодарение на одличната транспортна инфраструктура, квалификуваната работна сила и правилните политички поставки, меѓу останатото. Нејзиниот извозен сектор доживува голем раст, а трговскиот дефицит се намалува и покрај скокот на цените на енергијата. Згора на тоа, растечкиот одбранбен сектор на Турција се издвојува, особено во производството на беспилотни летала, системи за електронско војување и најсовремени ракети и проектили, како и преку изградба на различни видови воени бродови. Овој капацитет дополнително ги зајакнува и борбено докажаните вооружени сили на Турција, а со тоа и југоисточното крило на НАТО. Тој е споделен и со други земји на НАТО како што се Полска и Унгарија и со африканските земји кои се борат против тероризмот, како што е Нигерија.

Наспроти ова, не треба да се има илузија дека е возможно да се обезбеди стабилна, мирна и просперитетна Европа, а истовремено да се продолжи да се занемаруваат законските барања на Турција и нејзиниот придонес кон трансатлантската безбедност. Безбедноста на НАТО, а со тоа и на Европската Унија, започнува од нејзиното источно и југоисточно крило и целосно зависи од нивната сила и стабилност.