Што значи дебаклот во Авганистан за надворешната политика на САД

Пишува д-р Хамза Карчиќ

- Авторот е вонреден професор на Факултетот за политички науки на Универзитетот во Сараево

ИСТАНБУЛ (АА) - Додека талибанците се приближуваа, а колапсот на Владата во Кабул изгледаше сè поочигледен, американскиот државен секретар Ентони Блинкен на 15 август изјави дека ова „не е Сајгон“. Блинкен мислеше на евакуацијата на американските трупи во 1975 година од Сајгон, тогашниот главен град на Виетнам, каде контролата ја презедоа комунистичките сили.

Снимките од аеродромот во Кабул по изјавата на Блинкен покажаа навала на Авганистанци кои трчаа по пистите, некои се обидуваа да се качат во авионите, а други се држеа за надворешниот дел на американски воен авион при полетување. Четириесет и шест години подоцна, познатата фотографија на американскиот воен хеликоптер што требаше да полета од покрив во Сајгон во 1975 година, сега се споредува со фотографијата на американски хеликоптер што лета во Кабул и ужасните сцени на аеродромот.

Многу аналитичари укажаа на сличности помеѓу американската ситуација во Јужен Виетнам и во Авганистан. Политиките на виетнамизација и авганизација пропаднаа. Корупцијата на Владата во Кабул се совпадна со онаа на Сајгон. Сега, евакуацијата на американскиот персонал од Кабул и неизвесната судбина на локалните Авганистанци кои работеа за западните сили индицира на тоа дека ова „не е Сајгон“. Всушност, можеби е и полошо. „Моментот на Кабул“ ќе стане нова метафора во американската литература за надворешна политика.

- Што ќе значи овој „Момент на Кабул“ за надворешната политика на САД?

Прво, фијаското во Авганистан сега ќе се вброи како најлош неуспех во надворешната политика на САД од периодот на Виетнам. Одлуката на претседателот Џо Бајден да стави крај на американското воено присуство во Авганистан е исполнување на неговиот завет за ставање крај на „вечната војна“. Неговата одлука беше во согласност со анкетите на јавното мислење кои укажуваа на поддршката на американската јавност за таков потег. Меѓутоа, спроведувањето на неговата одлука сега е критикувано како премногу избрзано, без доволно време за евакуација на илјадниците Авганистанци кои работеа со Американците, како и за самите Американци. Неуспехот да се евакуираат авганистанските преведувачи, консултанти и други локални сојузници од Авганистан пред колапсот на Владата во Кабул речиси сигурно ќе биде запаметен како голем неуспех што го поткопува американскиот кредибилитет.

Второ, како што беше случај во поствиетнамската ера, поддршката за американските воени интервенции во странство значително ќе опадне. Војните во Авганистан и Ирак ја исцрпија јавната поддршка за воените интервенции на далечните места каде што американските витални интереси не се јасни. Ова е порака до малите нации и држави да не ги врзуваат своите надежи или да ги базираат своите стратегии на американскиот интервенционизам во блиска иднина. На крајот на краиштата, Војната во Заливот во 1991 година беше главниот американски воен напор што на крајот стави крај на Виетнамскиот синдром. Со други зборови, на САД им беа потребни повеќе од петнаесет години за да ја потврдат повторно својата интервенционистичка жичка.

Трето, пред дваесет години, по терористичките напади на 11 септември, НАТО се повика на членот 5, со кој се налага колективна самоодбрана, за првпат од неговото основање во 1949 година. Неуспехот на мисијата во Авганистан неизбежно влијае и на кредибилитетот на НАТО. Всушност, ова е прв пораз на Алијансата од нејзиното основање. Поразот дојде од рацете на недржавен актер. Како Авганистан се проектира во сликата на НАТО за себе, во неговите нови стратешки концепти и во перцепцијата на ривалските сили за Алијансата допрва треба да се види во годините што следуваат.

Американската „вечна војна“ во Авганистан ќе се проучува во наредните години, а споредбите со Виетнам се речиси неизбежни. Ако поствиетнамска Америка е некој водич, од американските администрации треба да се очекува поголем фокус на домашните прашања. Воените интервенции во странство, каде што американските витални интереси не се загрозени, се со помала веројатност во блиска иднина. Она што сега треба да го направи администрацијата на Бајден е да го зголеми кредибилитетот на НАТО, така што државите од Балтикот до Балканот да можат да се потпрат на Алијансата за заштита на нивната безбедност.

* Мислењата изразени во овој текст припаѓаат на авторот и нужно не ја одразуваат уредувачката политика на Агенција Анадолија (АА).