„Војната во Босна и Херцеговина, реализација на мапите од Лисабон“

САРАЕВО (АА) - Војната во Босна и Херцеговина беше реализација на мапите од Лисабон, рече проф. д-р Златко Хаџидедиќ од Центарот за изучување на национализмот, кој ја отвори сесијата на Круг 99 во онлајн формат на тема „Реалната позиција на БиХ во меѓународните односи?“, јавува Агенција Анадолија (АА).

Тој смета дека тоа е тема која постојано кружи во јавноста во последните 30 години.

Како што истакна, тој е еден од ретките кои непрекинато укажувале на тоа дека настаните во БиХ не можат во никој случај да се сфатат без димензија која би ги вклучила меѓународните односи, односно силите кои дејствуваат на овие простори, пред сè Балканот, Источна Европа и Европа во целина.

„Не можеме да разбереме зошто во БиХ одеднаш во 1990-тите години се појавуваат идеите за територијална поделба, идеите секоја етничка заедница да поседува своја територија, доколку не се земе предвид фактот дека таквите идеи всушност се дојдени однадвор. Клучот за разбирање на тоа прашање е т.н. Лисабонска конференција во февруари 1992 година“, рече Хаџидедиќ.

Како што истакна, тогаш тимот предводен од лордот Питер Карингтон и Хозе Кутилеиро, кој ја претставуваше тогашната Европска Заедница, денешна Европска Унија, за првпат официјално предложи поделба на БиХ на етнички територии.

„Се знае дека на тие преговори, поприлично тајни, учествуваа претседателите на трите етнички партии - Алија Изетбеговиќ, Радован Караџиќ, Мате Бобан. Набрзо дознавме дека темата била исклучиво поделбата на БиХ според етнички принципи. Ќе се сетите дека во 1991 година се разбудивме со милиони мапи за етничка поделба на БиХ, никој никогаш не се запраша од каде дојдоа тие мапи, кој ги испечати, кој ги направи тие поделби, кој се договарал за тоа. Јас би заклучил дека се работи за една разузнавачка операција која 99 отсто дојде однадвор. Станува збор за тоа дека тоа е настан со кој започна пребројувањето во БиХ, луѓето почнаа меѓусебно да се пребројуваат и да се идентификуваат каде кој живее“, рече Хаџидедиќ.

Смета дека етничкото чистење и геноцидот што следуваа во периодот помеѓу 1992 и 1995 година се директна последица на искривувањето на постулатот на неделивост и непреносливост на суверенитетот од страна на Карингтон - Кутилеиро. За да од една мултинационална територија се создадат три квазисуверени моноетнички територии на суверената држава Босна и Херцеговина, неопходно било да се исчистат овие три територии од припадниците на другите етнички групи.

„Во Лисабон е направено суверенитетот на државата БиХ да се подели, тимот од Европската Унија го подели, а потоа го префрли на тројцата етнички лидери, ним им се доделени тие етнички територии и дадено им е да бидат суверени управители на тие територии. Она што произлезе од тоа е војната. Всушност војната беше само реализација на мапите од Лисабон. Имавме ситуација во која меѓународните фактори, кои и да беа, дали тогашната Европска Заедница, САД или некои други, немо ја набљудуваа“, рече Хаџидедиќ.

Бидејќи оваа цел можеше да се постигне само преку масовно насилство, војната и геноцидот што следуваше од 1992-1995 година, всушност, беа директно спроведување на планот Карингтон - Кутилеиро, план од кој Европската Заедница, а потоа и Европската Унија, никогаш не се дистанцира.

„Идејата за етничко одвојување е нешто што е константно. Идејата за етнички чисти, етнички заокружени територии е нешто што е константа и не смееме да се фрламе во прегратките на Европската Унија. Не треба безрезервно да тежнееме кон Европската Унија бидејќи таа досега ништо добро не ни донесе. Таа навистина донесе одредени средства во текот на овие 30 години, но пред сè доаѓаа штетни идеи кои се многу поопасни. Босна и Херцеговина мора да сфати дека ѝ е одземен суверенитетот уште во Лисабон и дека таа состојба и сега е присутна“, рече Хаџидедиќ.

Како што истакна, претставниците на Европската Унија до денес не го имаат признаено суверенитетот на Босна и Херцеговина и нејзините институции, континуирано инсистирајќи на образецот на комуникација и преговарање исклучиво со тројцата самонаречени етнички челници.

Според него, Дејтонскиот мировен договор, кој стави крај на војната во ноември 1995 година, се обиде да го врати суверенитетот на Босна и Херцеговина.

Меѓутоа, Хаџидедиќ смета дека внатрешниот суверенитет на државата никогаш не е целосно обновен.

„Ова што го живееме ние денес е последица на тоа што однапред се согласуваме со сè што ќе ви донесат однадвор. Оваа ситуација нема да се промени додека ние не го промениме поданичкиот однос што го имаме кон надворешните фактори“, додаде Хаџидедиќ.