КОЏАЕЛИ (АА) - ШАХИН ОКТАЈ -
Научничка од една од водечките турски научни институции вели дека е горда што учествува во производството на лопатки за турбина што се користи во првиот мотор за хеликоптери од турско производство.
Доц. д-р Хава Каздал Зејтин веќе 30 години спроведува студии во Истражувачкиот центар Мармара (МАМ) на Советот за научно-технолошки истражувања на Турција (ТУБИТАК).
Работејќи во приватниот сектор како инженер четири години по нејзиното постдипломско образование, Зејтин ја започнува својата кариера во ТУБИТАК-МАМ во 1991 година поради нејзината голема страст кон истражувањето.
Постигнувајќи значајни придобивки за турската индустрија со своите студии, Зејтин неодамна имаше значајна улога во производството на еднокристални лопатки за турбина, што претставува една од најклучните технологии, во соработка со ТУБИТАК и ТУСАС моторни индустрии.
- „Почнав да работам во фабрика за алуминиумски клипови со 150 вработени“ -
Зејтин за Агенција Анадолија (АА) рече дека е родена во селото Мурадије во Ризе, во Црноморскиот Регион, каде што живеела до завршувањето на основното училиште.
Нејзиниот татко потоа го однел семејството во Истанбул, каде што започнал бизнис. „Го напуштив Ризе во 1973 година. Кога ќе го напуштате основното училиште во Мурадије и ќе започнете да студирате во Нишанташи, Истанбул, се чувствувате како риба надвор од вода. Не говорев течно; зборував со акцент карактеристичен за Црноморскиот Регион. Ме дискриминираа во училницата кога започнав во средно училиште, но наскоро се навикнав на средината.“
Зејтин рече дека дипломирала на Отсекот за металуршки инженеринг при Техничкиот универзитет во Истанбул и работела во приватниот сектор по завршувањето на магистратурата на истиот универзитет.
„Како 24-годишна жена инженер започнав да работам во фабрика за алуминиумски клипови, која имаше 150 вработени. Работев во леарницата околу 2,5 години. Бев единствената жена инженер. Тоа место ме научи многу.“
- Силна желба за спроведување истражувања -
Зејтин рече дека 1,5 година работела во една од најголемите фабрики за алуминиум во Турција.
„Работев во планирање на производството, но тоа се чинеше недоволно за мене. Желбата за спроведување истражувања беше многу силна. Се пријавив за работно место во Институтот за материјали на ТУБИТАК-МАМ. Почнав да работам во Институтот во 1991 година“, истакна таа.
Нагласувајќи дека е вклучена во многу проекти на Институтот за материјали на ТУБИТАК-МАМ веќе 30 години, Зејтин изјави:
„Работев на широк спектар проекти, но нашиот најголем проект беше за автомобилскиот челик, што беше поддржан од Министерството за развој во 2005 година. Со овој проект започнавме да работиме на челик. Спроведовме неверојатна работа правејќи лесен челик со голема цврстина. Тоа е особено важно за автомобилската индустрија. Работев и на проектот за лопатки за парни турбини; тие сакаа да работам на тој проект со компанија за леење. Луѓето говореа: 'Никој не може да го стори тоа во Турција'. Но ние го зедовме проектот во 2012 година и ги испорачавме првите лопатки за парни турбини во 2013 година.“
- „Прототип на лопатки за турбини за мотори на авиони“ -
Наведувајќи дека кога беа започнати националните проекти поврзани со авијацијата, Потсекретаријатот на одбранбената индустрија го започнал проектот за Групата за истражување на технологии за одбрана и безбедност преку ТУБИТАК, Зејтин рече: „Започнавме да работиме на проектот, но инфраструктурата на нашата леарница беше недоволна. Поднесовме физибилити студија за изводливост и побаравме одреден буџет.“
„Нашиот прв грант дојде од ТУБИТАК-МАМ во 2013 година. По добивањето на тој буџет, нарачавме печка за вакуумска индукција во нашата леарница. Произведовме прототип на еднокристални лопатки за авионски турбини. ТЕИ требаше да развие мотор со турбо вратило, а ТУБИТАК-МАМ да развие лопатки за турбините на тој мотор. Учествувавме во проектот со конзорциум. Јас бев назначена за раководител на тимот за клучните материјали за метализација. Бев одговорна за пишување на проектите, планирање на истражувањето и неговиот развој, избор и набавка на опрема, подготовка на техничките договори, обука и формирање на тимот.“
Зејтин додаде дека проектот го започнале со 10 лица, а потоа групата ја прошириле на 30 лица.
- „Науката е поволно поле за жените“ -
Говорејќи за улогата на жените во светот, Зејтин рече: „Како жена, не е лесно да се работи во тешката индустрија како што е металургијата, но може да се постигне тоа. Клучно е да се верува во постигнувањето на целта.“
„Има многу жени кои се сами во своите животи, на кои не им се дадени никакви можности. Сметам дека нашата земја [Турција] ќе се развие многу побрзо ако тие жени учествуваат во деловниот живот“, додаде таа и нагласи дека турската жена е паметна и вредна.
