Rusya’da internet kesintileri ve platform kısıtlamaları hızla genişliyor

Özellikle mart ayı boyunca başkent Moskova’da mobil internet erişiminde yaşanan kesintiler dikkati çekerken, söz konusu kesintiler bazı bölgelerde haftalarca sürdü. Şehir genelinde “internetsiz bölgeler” oluşurken, mobil internet erişimi kademeli olarak sınırlandırıldı.

İlk kesintiler mart başında başlarken, ilerleyen süreçte Moskova’nın farklı idari bölgelerine yayıldı ve kullanıcılar uzun süre mobil veri hizmetine erişimde sorun yaşadı.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, uygulamaların “güvenlik gerekçeleriyle” devreye alındığını belirterek, internet erişimine yönelik kısıtlamaların yasal çerçevede ve vatandaşların güvenliğini sağlamak amacıyla hayata geçirildiğini ifade etti.

Moskova’daki kesintiler sırasında internetin tamamen kesilmesi yerine belirli hizmetlerle sınırlandırılması dikkati çekerken, Rusya’da geliştirilen “beyaz liste” sistemi kapsamında, erişim kısıtlandığında yalnızca devlet tarafından onaylanan uygulamaların çalışmaya devam etmesi hedefleniyor.

Beyaz listede, bankacılık uygulamaları, kamu hizmet platformu “Gosuslugi”, taksi ve teslimat servisleri gibi günlük yaşam için kritik hizmetlerin yer aldığı belirtiliyor.

Uzmanlar, bu uygulamanın Rusya’nın uzun süredir üzerinde çalıştığı “egemen internet” altyapısının sahadaki ilk kapsamlı testlerinden biri olduğuna işaret ederek, başkentteki kesintiler son dönemde daha görünür hale gelse de benzer uygulamaların Rusya’nın diğer büyük şehirlerinde daha uzun süredir devam ettiği ifade ediliyor.

St. Petersburg, Yekaterinburg ve Samara gibi şehirlerde yalnızca mobil internet değil, sabit internet hızlarında da sınırlamalara gidildiği, bazı operatörlerin yüksek veri tüketen kullanıcılar için hız düşürme uygulamasına geçtiği kamuoyuna yansıyor.

Telegram gibi yabancı platformlara baskı artıyor

Rusya’da internet kontrolünün sıkılaştırılmasıyla yabancı dijital platformlara yönelik baskılar da artarken, şubattan itibaren kullanıcılar ülkede yaygın olarak kullanılan mesajlaşma uygulaması Telegram’da erişim sorunları yaşamaya başladı.

Rus düzenleyici kurumlarının, platformun yerel yasal yükümlülüklere uymadığı gerekçesiyle kademeli kısıtlamalar uyguladığı bildirilirken, WhatsApp ve YouTube gibi platformlara yönelik erişim kısıtlamalarının daha da genişletilmesinin, kullanıcıların yerli alternatiflere yönlendirilmesini amaçlayan politikanın bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Son dönemde internet ve iletişim kesintilerine ilişkin karar mekanizmasının daha merkezi hale getirildiği, söz konusu yetkilerin üst düzey yönetim tarafından koordine edildiği belirtiliyor.

Rusya’nın internet politikaları, son yıllarda hız kazanan daha geniş kapsamlı bir dijital dönüşüm stratejisinin parçası olarak öne çıkarken, 2019’da kabul edilen “egemen internet yasası” ile birlikte ülkede, internet trafiğini yerel altyapı üzerinden yönlendirebilen ve gerektiğinde küresel ağdan bağımsız çalışabilen bir sistem kurulması hedefleniyor.

Söz konusu çerçevede veri akışının kontrol edilmesi, yabancı platformların sınırlandırılması ve yerli alternatiflerin geliştirilmesi temel öncelikler arasında yer alıyor.

MAX ve VK gibi yerli platformlar ile Yandex ekosistemi ve devlet destekli dijital hizmetler öne çıkarılırken, X, TikTok, YouTube, Instagram ve Facebook gibi Batılı platformlara erişim büyük ölçüde kısıtlandı veya engellendi.

Rusya uzay tabanlı internet altyapısına yöneliyor

Rusya, dijital egemenlik hedefi doğrultusunda yalnızca yeryüzü tabanlı altyapıyı değil, uzay tabanlı internet sistemlerini de geliştirmeye odaklanıyor.

Bu kapsamda son dönemde alçak yörüngeye (LEO) iletişim uyduları fırlatılırken, söz konusu projelerin küresel ölçekte hizmet veren uydu internet sistemlerine alternatif oluşturması hedefleniyor.

Çalışmaların merkezinde yer alan "Rassvet (Şafak)" projesi, Rusya’nın kendi uydu internet ağını kurma planının temel bileşenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Proje kapsamında yüzlerce küçük uydudan oluşan bir takımyıldızın oluşturulması ve ülke genelinde, özellikle uzak bölgelerde kesintisiz internet erişimi sağlanması amaçlanıyor.

Rusya’nın geliştirdiği sistem, ABD merkezli SpaceX şirketine ait Starlink projesine rakip olarak değerlendirilirken, aynı zamanda ülkenin iletişim altyapısında dışa bağımlılığı azaltmayı hedefliyor.

Yetkililer, uydu internet altyapısının acil durum iletişimi, askeri kullanım ve kritik altyapıların sürekliliği açısından da stratejik önem taşıdığına işaret ediyor.

Uzmanlara göre, bu adım Rusya’nın yalnızca interneti kontrol etme değil, aynı zamanda tamamen bağımsız ve çok katmanlı bir dijital iletişim ağı kurma hedefinin parçası niteliğinde yer alırken, Rusya’nın attığı adımların küresel internetten kısmen ayrışan ve devlet kontrolünün daha yüksek olduğu bir “parçalı internet” modeline işaret ettiği belirtiliyor.

Moskova’da haftalar süren internet kesintileri, St. Petersburg’da devam eden erişim sorunları ve Telegram gibi platformlara yönelik kısıtlamalar, söz konusu dönüşümün sahadaki en somut göstergeleri arasında yer alıyor.