RTÜK'ten ebeveynler için zorbalık davranışlarını tanıma rehberi

RTÜK, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Batman Üniversitesi ve Selçuk Üniversitesi işbirliğiyle yürütülen "Siber Zorbalığa Karşı Dayanıklılık ve Empati Odaklı Yaklaşım" projesi çerçevesinde hazırlanan rehberde, çocuklarda görülebilecek alarm veren davranışlara ilişkin uyarıda bulunuluyor.

Rehberle özellikle dijital ortamlarda ortaya çıkan zorbalık davranışlarının erken belirtilerinin aileler tarafından fark edilmesi ve zamanında müdahale edilmesi amaçlanıyor.

Alarm veren davranışlar neler?

Rehbere göre, siber zorbalık davranışları çoğu zaman kırıcı ve aşağılayıcı dil kullanımıyla kendini gösteriyor. Başkalarını küçümseme, alay etme, emredici bir üslup benimseme ya da lakap takma gibi tutumların karşı tarafta incinme ve dışlanmışlık hissine yol açabileceğine dikkat çekiliyor.

Empati kurmakta zorlanma ve davranışı normalleştirme de önemli işaretler arasında yer alıyor. "Hak etti", "Şakaydı" ya da "Herkes yapıyor" gibi ifadelerle davranışın meşrulaştırılması, karşı tarafın duygularını anlayamama ve zorbalığın sonuçlarını fark edememe ile ilişkilendiriliyor.

Fiziksel, duygusal ya da sosyal açıdan daha savunmasız görülen kişileri hedef alma eğiliminin, zorbalığın temel dinamiklerinden biri olduğu vurgulanıyor. Bu tutumun, onay görme isteği, kontrol duygusu kazanma çabası ya da öz güven eksikliğini telafi etme arzusundan kaynaklanabileceği ifade ediliyor.

Rehberde, öfkenin hakaret ve tehdit yoluyla ifade edilmesi, kurallara ve sınırlara uymakta zorlanma, yapılan uyarıları dikkate almama ve sorumluluk almaktan kaçınma gibi davranışların da risk göstergesi olduğu kaydediliyor.

Yaptırım uygulandığında pişmanlık yerine öfkeyle tepki verilmesinin, davranışın tekrarlanma riskini artırabileceğine de işaret ediliyor.

Dijital ortama özgü riskler

Dijital ortama özgü zorbalık davranışı belirtileri arasında ise cihazları gizleme eğilimi, sahte hesap ve takma ad kullanımı, başkalarına ait içerikler üzerinden alay etme ve kişiyi küçük düşürme amaçlı paylaşımlar yer alıyor.

Ayrıca tehlikeli sosyal medya akımlarının eleştirel süzgeçten geçirilmeden taklit edilmesi de hem fiziksel hem de psikolojik riskler doğurabiliyor.

Rehberde, bu göstergelerin tek başına kesin bir zorbalık kanıtı olarak değerlendirilmemesi gerektiği ancak bir ya da birkaçının birlikte görülmesi halinde sürecin dikkatle izlenmesinin önem taşıdığı ifade ediliyor.

Ebeveynler ne yapmalı?

Ailelerin öncelikle çocuklarını yargılamadan ve sözünü kesmeden dinlemesi gerektiği belirtilen rehberde, çocuğun duygu ve düşüncelerinin dikkate alındığını hissetmesinin, yaşadıklarını ya da yaşattıklarını gizleme ihtiyacını azaltacağına işaret ediliyor.

Rehberde, suçlayıcı ve tepkisel bir dilin sağlıksız iletişime yol açabileceği belirtilerek, "Neden yaptın?" gibi yargılayıcı sorular yerine, durumu anlamaya yönelik bir yaklaşım benimsenmesi öneriliyor. Empati becerisinin geliştirilmesinin zorbalık davranışlarının önlenmesinde temel unsur olduğu vurgulanıyor.

Rehberde ayrıca ebeveynlerin dijital ortamlarda rol model olduklarını unutmamaları gerektiği, dijital dünyada kullanılan dilin de gerçek hayattaki kadar etkili ve incitici olabileceğinin çocuklara öğretilmesi, yaşa uygun ekran süresi belirlenmesi ve ebeveyn denetim araçlarının kullanılması tavsiye ediliyor.

Çocuğun zorbalık davranışı tespit edildiğinde, bu davranışın sonuçlarının fark ettirilmesi ve tutarlı, orantılı yaptırımlar uygulanması gerektiği ifade edilen rehberde, öncelikli amacın cezalandırmak değil sorumluluk kazandırmak olduğu belirtiliyor.

Okul ile işbirliği içinde olunması, ekran dışı sosyal alanların desteklenmesi ve çocuklara dijital güvenlik ile kişisel veri bilinci kazandırılması da sürecin sağlıklı yürütülmesinde önem arz ediyor.

Rehberde, "Benim çocuğum yapmaz" yaklaşımının sorunun derinleşmesine yol açabileceğine dikkat çekilerek, belirtiler fark edildiğinde durumun bilinçli ve sorumlulukla ele alınmasının kritik rol oynadığı ifade ediliyor.

Rehberin sonuç kısmında ebeveynlerin erken farkındalık geliştirmesinin ve çocuklarıyla güven temelli bir iletişim kurmasının, dijital ortamlarda ortaya çıkabilecek zorbalık davranışlarının önlenmesinde belirleyici olduğu vurgulanıyor.

Empati, sorumluluk bilinci ve rehberlik odaklı ebeveyn tutumunun, hem çocukların sağlıklı gelişimine hem de daha güvenli bir dijital ortamın oluşmasına katkı sunduğu belirtiliyor.