Enes Canlı
25 ئاب 2022•نوێکردنەوە: 26 ئاب 2022
قودس - AA
سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، یائیر لاپید بە ئاماژەدان بەوەی ئەو رێککەوتنەی لەبارەی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران ئەنجام دەدرێت رێککەوتنێکی "خراپ"ە کە ساڵانە ١٠٠ ملیار دۆلار بۆ تاران دابین دەکات رایگەیاند، هەنگاو دەنێین بۆ رێگریکردن لە ئێران لە بوون بە دەوڵەتێکی ئەتۆمی.
یائیر لاپید لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانییدا، هەڵسەنگاندنی خۆی کرد سەبارەت بەو رێککەوتنە نێودەوڵەتییەی لەبارەی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران ئەنجام دەدرێت.
سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل ئاشکرای کرد کە ئیسرائیل دژایەتی ئەم رێککەوتنە دەکات، لەبەر ئەوەی "خراپە و ئەوەی تیایدا نووسراوە ناتوانرێت قبوڵ بکرێت"، گوتیشی: "رێککەوتنێکی خراپ لەسەر مێزەکەدا هەیە. ساڵانە ١٠٠ ملیار دۆلار بۆ ئیران دابین دەکات. ئەم پارەیە بۆ دروستکردنی قوتابخانە و نەخۆشخانە خەرج ناکرێت، بەڵکو بۆ ناسەقامگیرکردنی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بڵاوکردنەوەی تیرۆر لە جیهاندا بەکاردەهێنرێت".
یائیر لاپید ئاماژهی بهوه كرد كه تاران ئەو پارەیەی کە دەستی دەکەوێت بۆ بههێزكردنی سوپای پاسداران و سهركوتكردنی گهلانی ئێران و هێرشكردنه سهر بنكهكانی ئهمریكا له رۆژههڵاتی ناوهڕاست و پشتیوانیکردن له حزبوڵڵا، حهماس و جیهادی ئیسلامی بهكاریدههێنێت.
سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل ئاماژەی بەوەش کرد، گفتوگۆیەکی کراوەیان لەگەڵ ئیدارەی ئەمریکا هەیە سەبارەت بە هەموو ناکۆکییە پەیوەندیدارەکان و گوتی: "واشنتۆن وەک باشترین هاوپەیمانی ئیسرائیل دەمێنێتەوە".
ناوبراو گوتیشی: "ئێمە بۆ هەموو لایەک روونمان کردووەتەوە، ئەگەر رێککەوتنێک واژوو بکرێت، ئیسرائیل پێیەوە پابەند نابێت، بۆ رێگریکردن لە ئێران لە بوون بە دەوڵەتێکی ئەتۆمی، هەنگاو دەنێین".
- ئەو هێڵە سوورەی رۆژئاوا کێشابووی "بەزێندراوە"
سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، یائیر لاپید بە ئاماژەدان بەوەی کە ئێران لە دانوستانەکاندا پێشنیازێکی پێشکەش کردووە بۆ "زیادکردنی داواکاری نوێ"، رایگەیاند کە رۆژئاوا سەرەتا هێڵی سووری کێشاوە، بەڵام تاران گرنگی بەو بابەتە نادات و بەو هۆیەوە، هێڵی سوور بەزێندراوە.
یائیر لاپید بە وەبیرهێنانەوەی ئەوەی کە ئاژانسی نێودهوڵهتی وزهی ئهتۆم لە شەشی حوزەیران هۆشداری دابوو کە "ئێران نزیک دەبێتەوە لەو بڕە ماددەیەی کە پێویستە بۆ بەرهەمهێنانی بۆمبی ئەتۆمی"، راشیگەیاند کە ئەو رێککەوتنە ئەتۆمییەی کە لەگەڵ ئێران-دا ئەنجام دەدرێت، "فشاری سیاسی" بۆ ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم دروست دەکات.
یائیر لاپید ئاماژەی بەوە دا کە هەڵگرتنی سزا داراییەکانی سەر ئێران، دەبێتە یارمەتیدەر بۆ ئەوەی وڵاتانی دیکەیش سزاکانیان بۆسەر ئێران هەڵ بگرن.
یائیر لاپید بە سەرنج خستنە سەر ئەوەی کە لەگەڵ فەڕەنسا، ئەڵمانیا و بەریتانیا لە گفتوگۆدان کە ئەو وڵاتانە لە دانوستاندان لەگەڵ ئێران، باسی لەوە کرد کە بەو وڵاتانەیان راگەیاندووە دانوستانەکان گەیشتوونەتە خاڵێک کە پێویستە بگوترێت "ئیدی بەسە".
- رێککەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران و پرۆسەی دانوستانەکان
ئێران لەگەڵ پێنج ئەندامە هەمیشەیییەکەی ئەنجوومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی کە ئەمریکا، رووسیا، چین، بەریتانیا، فەڕەنسا و ئەڵمانیان لە ٢٠١٥ واژووی لەسەر رێککەوتنێک کرد کە رازامەندی دەربڕی لە بەرامبەر هەڵگرتنی سزاکانی سەریدا چالاکییە ئەتۆمییەکانی بخرێتە ژێر چاودێری. دوای ئەوەی ئیدارەی ئەمریکا لە سەردەمی سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، دۆناڵد ترەمپ تاکلایەنە لە ٢٠١٨ لە رێککەوتنەکە کشایەوە و دەستی کردەوە بە سەپاندنەوەی سزاکان بەسەر ئێراندا، تارانیش بەشێوەیەکی قۆناغبەند بەڵێنەکانی بۆ پابەندبوون بە رێککەوتنەکە راگرت و ژمارەیەک هەنگاوی نا بە زیادکردنی پیتاندنی یۆرانیۆمیشەوە بەڕێژەیەکی بەرز.
بۆ کارپێکردنەوە بە رێککەوتنەکە و گەڕانەوەی ئەمریکا بۆ رێککەوتنەکە لە نیسانی ٢٠٢١ەوە بە هەماهەنگی یەکێتیی ئەورووپا دانوستانەکان لە ڤیەننا دەستیان پێ کرد و لە هەشتی ئاب دانوستانەکان کۆتایییان هات. دوای ئەوەی یەکێتیی ئەورووپا رەشنووسی تێکستی رێککەوتنەکەی پێشکەش کرد لەبارەی گەیشتنە رێککەوتنی کۆتایی لایەنەکان، بە بەراورد بە مانگەکانی پێشوو ئاماژەی زۆر ئەرێنیتر لەئارادان.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە ١٥ی ئاب تێڕوانینی خۆی لەبارەی پێشنیازەکەی یەکێتیی ئەورووپا خستە روو کە وەک دواهەمین رەشنووسی دانوستانەکانی پەیوەندیدار بە رێککەوتنی ئەتۆمی پێشکەشی کرد و رایگەیاند کە چاوەڕوانی وەڵامی ئەمریکا دەکەن لەمبارەیەوە.
نوێنەری باڵای یەکێتیی ئەورووپا لە سیاسەتی دەرەکی و کاروباری ئاسایش، جۆزێپ بۆڕێڵ کە وەڵامەکەی ئێرانی بە "گونجاو" لە قەڵەم داوە، رایگەیاندووە لە ئەگەری وەڵامی ئەرێنی لەلایەن ئەمریکاوە لەوانەیە کۆتایی ئەم هەفتەیە رێککەوتن لەگەڵ ئێراندا بکرێت لەبارەی بەرنامەی ئەتۆمی.
لە کاتێکدا واشنتۆن داوا دەکات کە ئێران بگەڕێتەوە بۆ ئەو بەڵێنانەی لە کاتی رێککەوتنەکەدا داونی، ئێرانیش داوا لە ئەمریکا دەکات کە لە رێککەوتنەکە کشاوەتەوە سەرەتا بۆ گەڕانەوە بۆ رێککەوتنەکە تەواوی سزاکانی سەر ئێران هەڵبگرێت، دڵنیایی بدات لەوەی جارێکی دیکە لە رێککەوتنەکە ناکشێتەوە. ئێران هەروەها داوا دەکات بۆ رێککەوتنی کۆتایی لەبارەی بەرنامەی ئەتۆمی "لێپرسینەوە سیاسییە" نێودەوڵەتییەکان دابخرێن.
