ههولێر- شوان سديق
لە دیدارێكی ئاژانسی ئانادۆڵو ئەندامی لیژنەی ئامادەكردنی پڕۆژە دەستووری هەرێمی كوردستان، دانا دارا حسێن، بۆ راپرسی باس لە كاری لیژنەكەیان و ئەو ماددانە دەكات، تا ئێستا تێپەڕێنراون.
دانا دارا كە نوێنەری كۆمەڵی ئیسلامییە لەو لیژنەیە لەسەرەتای دیدارەكە گوتی "لیژنەی ئامادەكردنی دەستووری كوردستان، بۆ راپرسی بەپێی یاسای ژمارە چواری 2015 كار دەكات، كاری ئەم لیژنەیە ئەوەیە هەڵدەستێت بە ئامادەكردنی پڕۆژە دەستووری هەرێم بۆ راپرسی بۆ ئەوەی هەرێم لەم خولەدا ببێتە خاوەنی دەستووری خۆی و بۆشایی یاسای دروست نەبێت پێمانوایە ئەو یاسایانەی كە دەردەچن دەبێت پشت بە دەستوری كوردستان ببەستن، چونكە تا ئێستاش یاساكان هەمووی پشت دەبەستن بە یاسای یەكی ساڵی 1992 ئەمە هەڵەیەكی گەورەی یاسایە بۆ پێویستمان بەوەیە بگەڕێنەوە بۆ دەستووری هەرێم".
لیژنەی ئامادەكردنی پڕۆژەی دەستووری هەرێمی كوردستان، بۆ راپرسی پێكهاتووە لە 20 ئەندام ماوەی 90 رۆژ كات لە بەردەمیاندایە بۆ ئەوەی پرۆژەیەكی دەستووری ئامادە بكەن، دواتر بخرێتە راپرسی لە نێوان هاووڵاتییاندا.
دانا دارا بۆ پەیامنێری ئانادۆڵو باسی لەوەكرد كە "پابەندین بەكات بۆ ئەوەی لە ماوەی ئەو 90 رۆژە كارەكانمان تەواو بكەین، بەپێی پەیڕەوی نێوخۆش بۆ هەر 11 رۆژ لەنێوخۆماندا سەرۆكایەتی لیژنەكان دەگۆڕێت، هەمووی بە سازانە دەڕوات".
ئەو گوتیشی: "تا ئێستا دیباجەی دەستوورەكە نووسراوە. كە بریتیە لە 10 لاپەڕەی یەكەمی لەگەڵ 10 ماددەش كە بنەماكانی سەرەكی پەسەند كراوە".
سەبارەت بە گرنگترین ئەو ماددانەی كە لیژنەكە پەسەندی كردووە، ئەو ئەندامەی لیژنەكە دەڵێت: "گرنگترین ئەو ماددانە یەكەم پێناسەكردنی سیستەمی سیاسی لە كوردستان، بریتیە لەوەی كە هەرێم سیستەمەكەی پەرلەمانی كۆماری دیموكراتی مەدەنییە ئەم پێناسەیە رێككەوتنی لەسەركراوە".
هەروەها دانا دارا باسی لەوەشكرد "تا ئێستا هەست بەوە نەكراوە، كە ئەندامانی لیژنەكە جیاواز بیربكەنەوە لەوەی بەرەیەك عەلمانی و بەرەیەكیش ئیسلامی بێت، چونكە ئێمە دەستوور بۆ لایەنەكان نانووسینەوە بەپێچەوانەوە دەستوور بۆ خەڵكی كوردستان، دەنووسرێتەوە".
پێگەی ئایین لە دەستووری هەرێمی كوردستان، گفتوگۆی لەسەر دەكرێت، رەنگە ئەم پرسە نیقاشی زیاتر لە نێو ئەندامانی لیژنەكە بەدوای خۆیدا بێنێت.
ئەندامەی لیژنەی دەستوور كە خۆی نوێنەری كۆمەڵی ئیسلامیشە دەڵێت "ئەو لە لیژنەكە هەر یەكە لە هاوڕێكانمان بۆچوونی خۆیان هەیە بێگومان ئەم بابەتە زۆر قسە هەڵدەگرێت، بەڵام ئەوەی ئێمە دەمانەوێت سێ شتی تێدابێت، یەكەم پێناسی ئایینی خەڵكی كوردستان بكرێت، ئیسلام كە ئاینی زۆرینەیە هەروەها دەبێت ئیسلام سەرچاوەی یاسا دانانبێت، لەگەڵیشدا تەشریعێك دەرنەچێت، پێچەوانە بێت لەگەڵ نەگۆڕەكانی ئیسلام ئەمە بەلای ئێمەوە گرنگترینە هەروەها پاراستنی مافی تەواوی ئایینەكانی تر مەسیحی و ئێزدی و كاكەیی و سابیئی هتد".
لە بەندی دووەمی ماددەی شەشی پڕۆژە دەستوری پێشتری هەرێمدا هاتووە "نابێ یاسایەك هەبێ ناكۆك بێت لەگەڵ بنەماكانی دیموكراسی".
لەو بارەوە دانا دارا دەڵێت "ئەو دەقەی پێشوو بەبۆچوونی ئێمە زیادە لە عێراقەوە وەرگیراوە بە دەستكاریەوە".
پرسی دیاریكردنی سەرۆكی هەرێم لە پەرلەمانی كوردستان، یان بە دەنگدانی گشتی بابەتێكی ترە كە لایەنەكانی سیاسی گفتوگۆی لەسەر دەكەن.
لەو بارەوە، ئەندامەكەی لیژنەی ئامادەكردنی پڕۆژە دەستووری هەرێم دەڵێت "هێشتا نەگەیشتوونەتە ئەو پرسە بەڵام بە بۆچوونی ئێمە سەرۆك لە پەرلەمان یان لە دەرەوەی پەرلەمان هەڵببژێردرێت، بەرپرس نابێت لە بەرامبەر پەرلەمان هەندێ كەس پێیوایە سەرۆك لە پەرلەمان دیاری بكرێت، دەبێت هەموو رۆژێك وەكو هاتوچۆی كانی بێت بۆ پەرلەمان، شتی وانییە".
دانا دارا گوتیشی: "ئێمە پێمانباشە سیستەمی سیاسی پەرلەمانی بێت، ئەوەش جێگیركراوە، پێمانوایە سەرۆكی هەرێم لە پەرلەمان هەڵبژێردرێت، بۆ بارودۆخی ئێستا باشترە، كاتی كەم دەوێت و تێچووی كەمترە، بەڵام ئەگەر سەرۆك لە دەرەوە هاووڵاتییان هەڵیان بژارد ئەوە تێچوو،و كاتی زۆری دەوێت".
ئەو ئەندامەی لیژنەی ئامادەكردنی پڕۆژە دەستووری هەرێمی كوردستان، باسی لەوەشكرد ئەگەر سەرۆكی هەرێم لە رێگەی دەنگدانی گشتی هەڵبژێردرێت، ناكۆك نییە لەگەڵ ئەو سیستەمە سیاسیەی كە ئێستا لە پڕۆژەی دەستووری كوردستان جێگیركراوە".
پرسێكی تر كە گرنگە ئەویش دیاریكردنی سنووری هەرێمی كوردستانە لە دەستووری نوێدا لیژنەكە لەسەر ئەوە كۆكن جوگرافیای هەرێمی كوردستان بەم شێوەیە.
لەو بارەوە دانا دارا روونیكردەوە "هەرێمی كوردستان، بریتیە لە چوار پارێزگا هەولێر، سلێمانی، دهۆك، هەڵەبجە. هەروەها بڕگەیەكی تریش دانراوە، پارێزگای كەركووك و ناوچەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان، بە دابڕێنراو لە هەرێمی كوردستان، پێناسەمان كردووە، بەشێكن لە خاكی كوردستان، مێژووەكەی بۆ پێش ساڵی 68 دەگەڕێتەوە".
